Türkiye’de Sanayinin Yapısı

0
78 kez okundu.
views

1. Topyekûn Planlı Kalkınma Devresi Öncesi

Bu devrede sanayi sektörünün gelişmesine dönük yatırımlar uygulanmamıştır. Özel sektör yatırımları rol oynamıştır. Devlet yatırımları, daha çok tarım, enerji ve hizmet yatırımları alanlarına yönelmiştir.

Devletin özellikle yatırım yaptığı alanlar; şeker fabrikaları, çay fabrikaları, tarım araç ve gereçleri, gübre, et ve süt ürünleri, kağıt endüstrisidir,

Türkiye’nin ekonomik hayatında büyük rol üstlenmiş bazı sanayi kuruluşları bu devrede oluşturulmuştur. KİT ( Kamu İktisadi Teşebbüsleri) bunlardan biridir. Aynı şekilde TEKEL içki ve sigara fabrikaları gibi sanayi kuruluşlarına hem de satış merkezlerine sahiptir.

KİT’in başlıca fabrikaları ;

  • MEKEK :  makine kimya endüstrisi kurumu anlamına gelir. Türk silahlı kuvvetlerinin silah, mühimmat, araç ve gereçler ihtiyacını karşılamak, bu amaçla gerekli olan tesisler, personel ve malzemeyi hazır bulundurmak başlıca görevleridir.
  • EBK: Et ve balık kurumu adıyla 1952 de kurulmuştur. Canlı hayvan, et, balık ve kümes hayvanlarını satın almak, satmak, işlemek, yan ürünlerini üretmek, yurt içinde ve dışında tesisler kurmak gibi amaçları vardır.
  • Gübre Sanayi :  TÜGSAŞ ( Türkiye gübre sanayi anonim şirketi ) olarak bilinir. Yıllık gübre üretim kapasitesini 1,7 milyon tonu biraz aşan kuruluşun yıllık gübre üretimi 1,5 milyon tonun üstüne pek çıkmaz.
  • Türkiye Çimento ve Toprak Sanayi :  ÇİTOSAN olarak da geçer. Çimento ve benzeri her türlü bağlayıcı malzemeyi, çimento türevlerini, her çeşit seramiği, bu ürünlerin ambalaj malzemesi ile ham manyezit ve sinir manyeziti üretmek; bu ürünleri yurt içi ve yurt dışı pazarlamasını yapmak ve benzeri tesisler kurmak başlıca görevleridir.
  • Türkiye Demir ve Çelik İşletmeleri : her türlü hem demir, çelik döküm, dövme ve pres ürünlerini, pik, çelik boru, hadde ürünleri üretmek; demir cevheri ve diğer madenleri aramak, çıkarmak, işlemek, bu amaçlarla gerekli tesisi kurmak, her türlü mal ve hizmetlerin pazarlamasını yapmak.
  • SEKA: kağıt endüstrisi olup, 1955 te kurulmuş bir KİT’tir.

2. Topyekun Planlı Kalkınma Devresi

Bu devre 1962 den başlar ve bütün planlı devreleri içerir. Darbe yönetimce hazırlanmıştır. Ülke ekonomisini topyekun planlı kalkınması esasına dayanır. Devrenin ilk aşamasını DPT (devlet planlama teşkilatı ) oluşturur. Kalkınma planları ile bunlara dayalı yıllık kalkınma programları hazırlarlar.

Planlanan sanayi yatırımlarını gerçekleştirmek için yeni kredi kaynakları bulmak gerekiyordu. OECD, AB, IMF dışa bağımlı montaj türü sanayi yatırımları için kredi vermeyi kabul ediyorlardı.

Topyekun planlı kalkınma sürecinde sanayideki gelişmelerin göstergeleri ;

  • Sanayi iş yerleri sayısı giderek artmıştır.
  • Sanayi iş yerlerinde çalışan sanayi iş gücü yükselmiştir.
  • Sanayi sektöründen sağlanan katma değer gelirindeki artışlar giderek büyümektedir.
  • Ülke gayri safi milli hasılasında sanayinin payı artmıştır.
  • Sanayinin ekonomik etkinlik alanlarında çalışan iş gücü açısından önemi, çalışma hayatında sanayinin önemli bir yere sahip olduğu anlaşılmıştır.

Tablo 1: Topyekun planlı kalkınma devresinde sanayi iş yerleri

Yıl Toplam Devlet % si Özel sektör % si
1962 4025 230 5,7 3795 94,3
1965 3243 299 9,2 2944 90,8
1970 4820 254 5,2 4566 94,8
1975 6068 392 6,4 5676 93,6
1980 8710 408 4,7 8302 95,3
1985 10647 392 3,7 10255 96,3
1990 8871 410 4,6 8461 95,4
1995 10221 358 3,5 9863 96,5
2000 11117 413 3,7 10704 96,3

 

Tablo 2: Topyekun planlı kalkınma devresinde sanayi iş gücünün büyümesi

Yıl Toplam Devlet % si Özel sektör % si
1962 324 276 128 028 39,4 196 248 60,6
1965 366 508 157 288 42,9 209 220 57,1
1970 510 437 185 144 36,3 324 993 63,7
1975 686 205 239 805 34,9 446 400 65,1
1980 795 650 287 189 36,0 508 461 64,0
1985 937 272 276 551 29,5 660 721 70,5
1990 1 028 978 249 762 24,3 778 434 75,7
1995 973 963 169 954 17,4 804 009 82,6
2000 1 128 978 152 320 13,5 976 658 86,5

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here