Kartografya

0
705 kez okundu.
views

Kartografya, eski Latincede sert kağıt anlamına gelen “carta, charta” kelimesi ile Latince yazmak, çizerek tasvir etmek anlamına gelen “graphia”n\n birleşmesinden meydana gelmiş olup; “kâğıt üzerine resmetme (carta + graphia) demektir.
Kartografya bu şekilde “harita yapma”y\ ifade etmiş ve Antik çağdan bugüne kadar kullanıla gelmiştir. Kelime manasına istinaden batı dillerinde; Carte (Fr), Karte (Alm.), Chart (îng. fakat bugün sadece deniz haritaları için), Kharta (Rusça) Harta (Eski Türkçe) harita anlamına kullanılmış ve aslını korumuştur.
■ Çincede harita anlamına gelen “tu”, aynı zamanda herhangi bir diyagram veya resim de olabilir. Pek çok Hint dilinde Arapça “nakşah” kelimesi harita anlamına geldiği gibi, resim, genel bir tasvir hatta resmi rapor anlamına bile gelebilir
Bütün tarihi boyunca Kartografyanın bu şekilde “harita yapma tekniği ve sanatını ifade ettiği anlaşılır.

max-eckert
MAX ECKERT


Bu bakımdan yapılan tariflerin çoğunda bu esas karakter yer almaktadır.
Büyük Alman kartografı Max ECKERT‘e göre; Kartografya bir ilim ve sanat karışımıdır.
Kartografya bir taraftan matematik ve geometri kanunlarına göre değişen problemlerle uğraşır.

 

robınsın
ROBINSON

 

 

Diğer taraftan, harita bakmak için yapıldığından Kartografya göze hitap eden sanatlardan biridir.

ROBINSON, bu kısa ifadeye şunları ilave eder; Hiç bir kartograf coğrafi olarak ifade etmeyi bilmediği müddetçe, yeryüzü üzerindeki ilişkileri iyi bir şekilde gösteremez.

 

raısz
RAISZ

Bu bakımdan kartografya; bir coğrafyacının, bir matematikçinin ve bir sanatkârın kabiliyetleri bir dereceye kadar bir araya gelmelidir.

RAISZ‘in ifadesiyle; bir kartograf;

■ %50 coğrafyacı,
■ %30 sanatkâr,
■ %10 matematikçi,
■ %10’da her şey olmalıdır.

ICA 15. Uluslararası Kartografya Konferansında (1991) kartografik tanımlar üzerine çalışan komisyonun getirdiği tanım önerisi genel kabul görmüştür.

Kartografya; coğrafi bilginin görsel, sayısal, kabartma formunda  sunulması, iletişimi, organizasyonu ve kullanılmasıdır. Kartografya harita bilgilerini toplamadan kullanmaya kadar olan tüm üretim işlemlerini ve her türlü harita kullanımını içerir.

Kartografya; bilimsel dokümanlar ve sanatsal çalışmalarla birlikte harita yapma sanatı, bilimi ve teknolojisidir.
Bu kapsamda başta plan, kesit, seyir, üç boyutlu modeller ve herhangi bir ölçekte dünya veya dünyanın bir bölgesine ait haritalar olmak üzere tüm harita türleri yer almaktadır”.
Kartografya haritalar üzerine çalışan, yayınlayan, üretimi ve kavramlarını konu edinen bir disiplindir.

Kartografya’nın Esas Vasfı Haritadır.

Harita yeryüzünün bir kısmına ait paternin, yüksekten bakıldığında görüldüğü tarzda yapılmış itibari bir resmidir. Yalnız bu resim tarzındaki şekle, mevkilerin ve unsurların tanınmasına yarayacak yazılar ilave edilmiştir.
■ Haritalar, bir bakıma yeryüzünün belirli bir parçasının yüksekten nasıl görüldüğünü değil, o sahaya dair ne bilindiğini gösterir.
■ Bu bakımdan RAISZ, bir kartografın, kendi konusu ve yerküreye ait geniş bilgiye sahip olması gerektiğine işaret eder.

Harita, coğrafi gerçekliğin özetlenmiş görüntüsüdür.
■ Harita, amacına uygun seçilmiş objeleri veya seçilmiş karakteristikleri sunan -harita yapımcısının yaratıcı becerisine ve seçimlerine bağlı olarak yaratılan-konumsal ilişkilerin özelliğine bağlı kullanım amaçlı tasarımlanan iletişim aracıdır.

Kartografya’nın ilimler arasındaki yeri:

Klasik coğrafya eserlerinde Kartografya, Umumi Coğrafyanın bir kolu olan Matematik Coğrafyanın bir kısmını teşkil etmiştir.
Ancak Matematik Coğrafyada yer alan Jeofizik, Astronomi, Jeodezi ilimleri bugünkü modern coğrafya anlayışının dışında kalmış ve başlı başına ayrı ilim kollan haline gelmişlerdir.
Eskiden Matematik Coğrafyanın bir kolu olarak kabul edilen Kartografyanın son yıllarda süratle gelişmesi bu ilim kolunun içine aldığı faaliyetlerde çeşitli uzmanlık kollarının ayrılmasını gerektirmiştir.

Kartografyanın bugünkü uğraş alanları;

Haritalama işini genellikle iki büyük bölüme ayırabiliriz.
■ Birincisi, büyük ölçekli topoğrafik haritalar ile deniz haritalarının detaylı bir şekilde hazırlanmasını ve çizimini kapsar.
■ Bu gurup çalışmalar üç ayrı uzmanlık alanında yürütülür.
Bunlar;
■ yerkürenin küresel yüzeyini bir düzlem üzerinde göstermek problemini, belirli metotlar ve hesaplanan hata ölçüleri ile halletmeye çalışan projeksiyon ilmi,
■ bu ilim sayesinde ortaya konan gerçek ve itibari projeksiyon kanevalar üzerine yeryüzü paternini bütün ölçüleriyle doğru olarak geçirmeyi gaye edinen Jeodezi
■ ve buna yardımcı olan, yeryüzünün belirli yüksekliklerinden alınan hava fotoğraflarının değerlendirilmesi metotlarını içine alan ve bu yolla yüksek doğruluk derecesine sahip optik-mekanik aletlerle harita çizimini mümkün kılan fotogrametri ‘dir.

Tam olarak sınırlanmış olmamakla beraber, birinci gurup kartograflar, yukarıda belirttiğimiz ilimler yardımıyla arazi veya havadan yaptıkları etütlere dayanarak harita çizerler.
Büyük etüt teşkilatlan, arazi daireleri ve askeri harita dairelerini de içine alan bu gurup temel olan haritaları hazırlarlar.
İkinci gurubu oluşturan kartograflar ise, haritalarını etütlere dayandırarak değil, ellerindeki detaylı haritaları kullanmak suretiyle temel bilgileri derleyip bunlara diğer bilgileri de ekleyerek yaparlar.

Coğrafyacılar, jeologlar, tarihçiler, iktisatçılar ve yeryüzünde mevcut sosyal ve fiziksel problemleri çözmeye uğraşan sayısız ilim adamı bu guruba dahildir.
Bu açıklamalara bakılarak ikinci gurubun birinci guruba tamamen bağımlı olduğu düşüncesine kapılmamak gerekir.
Zira her iki grupta da esas meseleler aynıdır. ı İkisi arasındaki başlıca fark bilgilerin derleniş şeklindedir.
Bu bilgilerin derlenmesi dışında Kartografya yani haritanın yapılma şekli her iki grupta da esas itibariyle aynıdır.

Kartoğrafyanın Sınıflandırılması

Kartografya, kapsadığı çalışmalara göre “teorik” ve “pratik” kartografya olarak sınıflandırılabilir.
■ Teorik kartografya,
■ Projeksiyon esasları (Matematiksel Kartografya)
■ Haritadaki şekillendirmenin esasları, kaynakları ve yöntemleri
■ Haritaların değerlendirilmesi
■ Kartografyanın tarihi ile uğraşırken,
■ Pratik kartografya “harita tekniği” ile uğraşır ve harita taslağından baskıya kadar olan bütün işlemleri kapsar.
■ Diğer bir sınıflandırma da haritanın özelliklerine göre “tematik” ve “topografik” kartografya olarak yapılabilir.

Coğrafya Öğretmeninde Kartografyanın Yeri

Normal bir coğrafya öğretiminde, Kartografyaya ait temel bilgiler, prensipler, yazma ve çizim metotlar mm öğrenilmesi esastır.
Coğrafyacı birinci gurup kartografik faaliyetlerde çalışan teknisyen ve kartografların meydan getirdikleri çoğu büyük ölçekli haritaları, temel olarak kullanır, yorumlar, ondan yararlanarak ve kendi çalışmalarıyla çok sayıda yeni özel ve genel dağılış haritaları meydana getirir.
Yani RAISZ’in ifadesiyle” Topograf araziyi ölçer, kartograf bu ölçüleri toplar ve harita üzerinde gösterir, coğrafyacı bu şekilde ortaya konan olayları yorumlar.

Gerçekten coğrafi araştırmalar bazen bir seri harita ve diyagramın ortaya konması ve buna kısa bir metin kısmının ilave edilmesiyle sonuçlanabilir.
■ Bu takdirde kartografik ifadenin önemi çok daha açık bir şekilde belirmiş olur.
■ Lisans tezleri, doktora tezleri ve diğer bazı coğrafi araştırmalar için hemen daima orijinal mahiyette harita ve diyagramların hazırlanması gerekir.

Bu nedenle coğrafyacı için Kartografya tekniğini iyice bilmek, yaptığı araştırmaların sonuçlarını ifade bakımından arz ettiği büyük önem yanında, bilhassa harita okumak, harita üzerinde çeşitli coğrafi olayların gözlenmesinde ve bazı analizlerin yapılarak açıklanmasında vasıtalı bir şekilde fayda vardır.

 

harita-tasarimi

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here