Hava Kütlelerinin Sınıflandırılması

0
1.062 kez okundu.
views
Hava Kütlerinin Dünya Üzerinde Bulunduğu Bölgeler

Hava kütlelerinin ortak özellikleri sıcaklık, nem, kararlılık ve kararsızlık durumlarıdır. Bu 3 ana ortak fiziksel özellik hava kütlelerinin farklı adlandırılmasına neden olur. Bu özellikleri kaynak bölgeleri ve geçtikleri yüzeyler belirler. Bu nedenle hava kütleleri, kaynak bölgelerine göre adlandırılır.

            Hava kütlelerinin sınıflandırılmasında öncelikle kaynak bölgeleri esas alınırken sıcaklık durumları  göz önünde bulundurulur. Bilindiği gibi, ekvatordan kutuplara olan enlemsel sıcaklık azalması en önemli ve doğru bir klimatolojik gerçektir. Bu nedenle kutba yakın kaynak bölgesinden doğan bir hava kütlesi ile ekvatora yakın kaynak bölgesinden doğan bir hava kütlesi arasında sıcaklık yönünden büyük farklılıklar olacaktır. Bunun için hava kütleleri önce Tropikal Hava Kütlesi (T) ve Polar Hava Kütlesi (P) diye iki sınıfa ayrılır. Bu esas ana sınıfla ilgili olarak, eğer tropikal hava kütlesi ekvator civarında doğuyorsa bunlara Ekvatoral Hava Kütlesi (E), kutupsal hava kütleleri, kuzey kutbu üzerinde oluşuyorsa bunlara Arktik Hava Kütlesi (A), güney kutbu üzerinde oluşuyorsa bunlara Antarktik Hava Kütlesi (AA) denir.

            Bir de yukarıdaki sınıflandırma modeline girmeyen, atmosferin yükseklerindeki çökme sonucu oluşan ve çöktüğü için de, kuru ve sıcak olan Superior(üst)(S) hava kütleleri vardır.

            Hava kütlelerinin sınıflandırılmasında ikinci ortak özellik ise nem durumlarıdır. Sıcaklık durumlarına göre, Ekvatoral (E), Tropikal (T), Polar (P), Arktik (A) veAntarktik (AA) olarak adlandırılan hava kütleleri nem durumuna göre de ikinci derecede sınıflandırılırlar. Eğer kaynak bölgesi deniz üzerinde ise, diğer bir deyişle hava kütlesi denizler üzerinde oluşmuşsa nem bakımından zengin olacaktır. Böyle hava kütlelerine Denizsel ( Maritime) Hava Kütlesi (m), karalar üzerinde oluşmuşsa, bunlarda nem bakımından fakir olacaktır. Bunlara da Karasal (Continental) Hava Kütleleri  (c) denir. Sıcaklık ve nemlilik durumlarına göre hava kütleleri, mA, mAA, mP, mT, mE ve cA, cAA, cP, cT, cE şeklinde simgelerle gösterilir.

            Buraya kadar olan sınıflandırmada, kaynak bölgelerinin fiziki coğrafya koşuları esas alınmıştır.

            Hava kütlelerinin sınıflandırılmasında üçüncü ortak özellik Kararlılık (stable) (s) ve Kararsızlık (unstable) (u) durumlarıdır.

Bir hava kütlesi kaynak bölgesini terk ettikten sonra, değişik yüzeyler üzerinden geçerken termodinamik ve dinamik değişime uğrarlar. Örneğin; kutup oluşumlu bir hava kütlesi, oluşum alanından güneye doğru ilerlerse, üzerinden geçtiği yüzeyden daha soğuk olacaktır. Bu durumda hava kütlesi alttan ısınacaktır. Bunun tersine kuzeye doğru ilerleyen tropikal oluşumlu bir hava kütlesi alttan soğuyacaktır. Bu olaylar sonucu hava kütleleri alttan termodinamik değişime uğrayacaklardır. Örneğin; geçtiği zeminde daha sıcak olan hava kütlesi, alt tabakalarının soğumasıyla kararlılığını arttıracaktır. Çünkü bu soğuma aşağı tabakalarda bir sıcaklık terselmesine (inverziyona) neden olacaktır.

            Buna karşılık hava kütlesi kendisinden daha sıcak bir yüzeyden geçerse, alttan ısınacağı için hava kütlesi kararsız hale geçecektir. Geçtiği yüzeyden daha sıcak olan hava kütlesine Almanca sıcak anlamına gelen “warm” kelimesinin ilk harfi olan “w”, hava kütlesi geçtiği zeminden daha soğuk ise Almanca soğuk anlamına gelen “kalt” kelimesinin ilk harfi olan “k” harfi üçüncü harf olarak kullanılır. Örneğin; deniz üzerinde oluşan polar hava kütlesi geçtiği zeminden daha soğuk ise bu hava kütlesi mPk olarak gösterilir. Bunun anlamı, denizsel polar ve alt seviyelerde kararsızlık gösteren soğuk bir hava kütlesi olduğudur.

            Arktik ve Antarktik hava kütleleri kendilerinden daha soğuk bir kütle olmadığından daima soğuk hava kütlesini belirten “k” harfiyle, ekvatoral hava kütleleri ise, kendilerinden daha sıcak bir hava kütlesi olmadığından daima sıcak anlamına gelen “w” harfiyle gösterilir.

            Hava kütlelerini belirten harf grubundaki üçüncü harfler, kütlenin geçtiği zemine göre daha sıcak veya daha soğuk olduğunu gösterdiğinden, bu hava kütlesinin alt seviyelerde kararlı mı ya da kararsız mı olduğu anlaşılır. Özetle, geçtikleri yere göre sıcak olan hava kütleleri genellikle kararlı, soğuk olanlar ise kararsızdır.

           

Örnek :

            cTws……….Karasal-Tropikal-Sıcak-Kararlı bir hava kütlesidir.

            mPku………Denizsel-Polar-Soğuk-Kararsız bir hava kütlesidir.

 Hava Kütlerinin Dünya Üzerinde Bulunduğu Bölgeler
Hava Kütlerinin Dünya Üzerinde Bulunduğu Bölgeler

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here